ĐD Vương Đức: 'Đừng đổ lỗi cho kiểm duyệt!'

“Suốt hai năm qua tôi luôn được phân công làm chủ tịch Hội đồng nghệ thuật của Hội điện ảnh và theo dõi, làm giám khảo mảng phim truyền hình, phim truyện video... Tôi buộc phải thừa nhận với cương vị được giao, tôi chỉ hoàn thành được 50% công việc...”, đạo diễn "Của rơi" tâm sự.

- Lý do gì khiến anh thẳng thắn thừa nhận như vậy?

- Trước thềm năm mới tôi cũng không ngại gì cả. Trước lúc trao đổi, tôi có hỏi: Bạn sẽ phỏng vấn tôi với tư cách gì? Là một đạo diễn và nếu bạn hỏi về phim, tôi có thể nói từ ngày này sang ngày khác. Làm ban giám khảo? Thì đó là nỗi buồn sâu xa.

Bạn phỏng vấn tôi với cương vị chủ tịch hội đồng nghệ thuật thì tôi phải trả lời vì đó là vấn đề trách nhiệm được phân công. Tôi được anh em bầu, tôi phải làm tốt mọi công tác được giao. Những cũng chính vì thế mà cái gì được và chưa được thì phải nên thẳng thắn để tìm ra phương pháp khắc phục bởi đây là hội nghề nghiệp và do cá nhân anh tự nguyện.

Nếu chiểu theo chức năng của hội đồng nghệ thuật thì quả thực tôi mới hoàn thành được 50%. Dòng chính thống của chúng ta là phim truyện nhựa thì lẽ ra, tôi - chủ tịch hội đồng nghệ thuật phải được tham gia, trao đổi, theo dõi sít sao hơn về vấn đề này chứ?

Tôi muốn được tham gia theo dõi với công tác chấm giải Cánh diều vàng, Bông sen vàng cũng như Hội đồng duyệt quốc gia. Hội đồng nghệ thuật cần có thông tin thực sự về tất cả các loại phim từ sản xuất tới phim nhập tại Việt Nam chứ không phải nắm bắt một cách lỏng lẻo như hiện nay do tự tham dự với tư cách cá nhân.

Một điều trái ngược suốt hai năm qua là tôi luôn được giao theo dõi, chấm giải bên mảng phim truyện truyền hình - không phải khu vực mà tôi có nhiều thông tin, đó quả là điều đau khổ và buồn… Hội cũng có cái khó của Hội nhưng nếu thực sự muốn làm tốt thì phải có một phương án làm việc tốt hơn, gắn bó chặt chẽ với Cục điện ảnh để tạo nên một khối thống nhất về công tác điện ảnh.

Hội đồng nghệ thuật không đòi hỏi một quyền lợi nào, chỉ cần được đứng như những quan sát viên, được tham gia trong mọi vấn đề của điện ảnh để phục vụ cho đúng chức năng của một hội đồng nghệ thuật. Như thế, chúng ta mới có thể cải thiện được tình hình.

- Đánh giá về chất lượng phim năm vừa qua, ý kiến của anh như thế nào?

- Tôi đã giải thích với bạn rồi. Nếu theo nhận xét cá nhân thì dễ, tôi thích phim nào, khuynh hướng nào… chứ tôi chưa đủ tư cách nói trong vai trò chủ tịch hội đồng nghệ thuật. Không thể nói được điều gì khi số lượng phim được xem rất ít ỏi, với cương vị một đạo diễn thôi cũng chưa đủ, nói gì đến tư cách Ban chấp hành Hội. Để đánh giá, chúng ta cần một điều kiện tối thiểu cho hội đồng nghệ thuật làm việc, có thể nhóm họp bất thường, tham gia ý kiến về những vấn đề đang xảy ra tranh luận, dư luận xã hội chưa thống nhất…

Vấn đề thứ hai là bản thân tôi muốn phát ngôn thì cũng phải dựa trên ý kiến của tập thể hội đồng mới đưa ra được nhận xét chính xác. Tôi chỉ là người tập hợp ý kiến của hội đồng góp chung vào tiếng nói của các bạn đồng nghiệp. Rõ ràng, Hội là do tự nguyện nhưng phải có một cơ chế (dù không bao giờ có hoàn chỉnh) đủ để anh em có thể làm việc tốt.

- Nhận xét của anh ra sao khi người ta cứ tranh luận mãi về dòng phim nghệ thuật và phim thị trường?

- Nhiều năm nay tôi luôn có một suy nghĩ nhất quán: Phim thị trường cần vươn tới yếu tố nghệ thuật và ngược lại, phim nghệ thuật phải tăng thêm yếu tố thị trường. Thực ra mọi người cứ đưa ra ranh giới đó chứ tự bản thân bộ phim đã phải có tính nghệ thuật và hướng tới nhu cầu ngày càng cao của người xem.

Bạn xếp Dòng máu anh hùng vào loại gì? Sự thâm thúy, sâu sắc của Mùa len trâu thì sao? Chúng ta không nên rạch ròi Dòng máu anh hùng, Mùa len trâu hay Sống trong sợ hãi, Chuyện của Pao… Đó là những phim mang tính nghệ thuật nhưng đều có yếu tố khán giả. Phim nào thì cũng hướng tới thị trường, quan trọng là nó đứng ở bậc thang nào trong sự đánh giá của người xem mà thôi. Năm vừa rồi là một năm rất vui. Tôi muốn hét lên một tiếng: “Điện ảnh Việt Nam đã động đậy”, “Điện ảnh Việt Nam đã chuyển mình”…..

Tôi mừng rỡ và ngạc nhiên về trình độ, những gương mặt mới mẻ, tài năng và đa dạng với những phong cách khác nhau, thậm chí là đối lập. Nhìn vào đó, rõ ràng nếu một đạo diễn nào không chịu cố gắng thì sẽ không có chỗ trong cái chiếu của nền điện ảnh Việt Nam năm sau và tương lai.

- Nhưng con số thống kê nhìn thấy được là những bộ phim do nhà nước sản xuất lép vế hơn hẳn so với những phim của tư nhân. Anh nhìn nhận vấn đề này như thế nào?

- Ranh giới nhà nước và tư nhân hiện nay không phải là cái gì quá mạnh mẽ, nghiệt ngã như trước. Phim không hay, không được khán giả đón nhận thì đều như nhau. Nghệ sĩ nhà nước thì không có lương, tư nhân thì sau 1-2 phim là lỗ, thậm chí phá sản.

Năm nay chứng kiến nhiều điều vui của điện ảnh và cũng là lúc những nhà làm điện ảnh nhà nước phải nhìn lại. Họ chọn con đường nào khi mà kinh phí thấp, cạnh tranh với Mùa len trâu, Dòng máu anh hùng đã khó chứ chưa dám nghĩ đến chuyện cao xa. Bản thân tôi khi làm phim cũng từng tự vấn: “Làm phim xong không có khán giả thì làm làm gì? Phim tôi sẽ cạnh tranh với nước ngoài như thế nào? Sẽ cạnh tranh với thế hệ thứ 4 - những người vừa xuất hiện nhưng rất tài ba ra sao? Ở giải của Hội nữa…”.

Việt Nam đã gia nhập WTO, luật điện ảnh đã ra đời, tất cả đã rõ ràng. Tự do kinh doanh. Điện ảnh không phải ở khung ngoại lệ. Bất kể phim nội hay ngoại, cứ hay là chiếm được xuất ở rạp. Phim tôi tồi thì chắc chắn cũng bị đuổi khỏi phòng chiếu, thua ngay trên đất nước mình chứ chưa nói đến ra thế giới.

Cho nên vấn đề bức thiết năm 2008 là: Tính cạnh tranh nghệ thuật của điện ảnh Việt Nam được chuẩn bị đến đâu. Phải trả lời được câu hỏi đó, nếu không chúng ta sẽ bị lãng quên hoặc vẫn tồn tại, nhưng ở dạng khó gọi tên chính xác. Rõ ràng ở các hãng phim nhà nước hiện nay có quá nhiều khó khăn, kinh phí ít ỏi, thiếu đồng bộ… Nếu cứ ào lên xông trận thì khác gì chúng ta cầm dao mà kẻ thù thì cầm súng, làm sao có thể dùng súng 12,7 ly mà bắn rơi máy bay B52 được.

Không thể duy ý chí mà hô hào vì một nền điện ảnh Việt Nam dân tộc, hay đổi mới, hay hội nhập suông mãi được. Phải tăng cường tính cạnh tranh thì mới cùng nhau đưa chất lượng phim Việt lên được.

- Vấn đề bức thiết như anh đặt ra là tính cạnh tranh phải được đặt lên hàng đầu. Muốn cạnh tranh thì phải mạnh về kinh tế, vậy tiền đóng vài trò ra sao để có một tác phẩm điện ảnh hay?

- Tiền không giải quyết được tất cả các vấn đề nhưng rõ ràng tiền là quan trọng nhất. Điện ảnh là một ngành tập hợp những công nghệ cao và sáng tác tập thể. Tôi cứ quan niệm một đoàn làm phim có tổ chức tốt thì như một đội quân nhỏ, mạnh mẽ và đầy tính chiến đấu.

Nhưng chúng ta không thể mãi giao cho người xông trận những vũ khí quá thô sơ. Muốn cạnh tranh trước hết phải có phương tiện, không thể ở tình trạng “tiền khởi nghĩa” mãi được. Hơn nữa, phải chuyên nghiệp trong mọi khâu của điện ảnh và chúng ta phải bắt tay cùng làm điều này.

- Vậy sắp tới, hội điện ảnh - hội nghề nghiệp có động thái tích cực gì trong việc giúp đỡ các hội viên?

- Hội đã lập ra một Ban chỉ đạo nghiên cứu thăm dò khán giả, đó là việc nên làm, rất cấp bách, khẩn trương và là trọng điểm của năm 2008. Tôi rất vui vì được tham gia làm công việc đó bởi đứng về phía cá nhân - một đạo diễn cũng thấy tầm quan trọng của nó từ rất lâu.

Hiện nay khán giả của chúng ta như thế nào? Một câu hỏi khó trong thời điểm mà các nhà làm phim nước ta giống như một võ sĩ “bịt mắt bắt dê”. Không một rạp nào cho doanh số, cho điều tra thật. Báo chí, dư luận cũng chỉ là thông tin đơn lẻ, không mang tính thống kê, tính xã hội học.

Chúng ta chưa có mô hình bài bản về vấn đề này. Khi tôi tiếp xúc với ông Phó chủ tịch hội điện ảnh Mỹ, ông ấy tiết lộ cho tôi một điều rất thú vị. Để trả lời câu hỏi: Khán giả đi xem rạp nhiều hơn hay ngồi nhà xem qua hệ thống truyền hình? Hội điện ảnh Mỹ đã dùng tất cả các phương tiện mà họ có như rạp, phát hành, báo chí…trên khắp toàn cầu để phục vụ cho câu trả lời.

Từ đó họ sẽ bắt tay vào triển khai một chiến lược cụ thể cho các nhà làm phim. Phải làm thật cặn kẽ, chính xác, nếu thông tin phản hồi sai, nó sẽ kéo theo một hậu quả khó lường. Khi tôi hỏi ông ấy: Khi nào Hội điện ảnh Mỹ cho phép chúng tôi được biết thông tin đó? Câu trả lời là: 3 năm sau. Họ đã bỏ ra một nguồn kinh phí khổng lồ và đó là bí mật. Chúng ta không thể có điều kiện như họ được, nhưng bắt đầu có động thái, đó là một việc đáng mừng.

- Tìm hướng đi cho điện ảnh là vấn đề quan tâm lớn của chúng ta. Hollywood mạnh thì hiển nhiên nhưng nhìn sang Iran - một nền điện ảnh tương đương Việt Nam cũng đã khiến chúng ta từng suýt xoa rất nhiều. Vậy vấn đề cốt lõi là gì?

- Hollywood và Iran là hai nền điện ảnh với hai khái niệm khác nhau. Rất nhiều chuyên gia điện ảnh quốc tế đã nhận xét rằng: Điện ảnh Iran sẽ không có tương lai nếu cứ làm phim theo kiểu Gió cuốn chúng ta đi hay Mùi anh đào…Vì sao vậy? Vì có rất ít khán giả có trình độ cao để thưởng thức những bộ phim như vậy.

Lý do các đạo diễn Iran làm như vậy là họ làm phim với những kinh phí tài trợ của nước ngoài do các tổ chức phát triển điện ảnh theo xu hướng nghệ thuật cho nên không cần phải bán được nhiều vé.

Nếu chúng ta làm thế thì cũng không có tương lai, mà cứ làm theo Hollywood (khía cạnh giải trí thuần tuý) thì đến lúc nào đó, khán giả cũng chán. Vậy xu hướng hiện nay nên học theo phương Tây, kết hợp các xu hướng làm phim nghệ thuật độc lập với các cách làm phim hiện nay. Hàn Quốc họ cũng đang đi theo hướng đó, không thể làm thuần túy một dòng phim nào cả.

- Đạo diễn Việt Linh từng nói: “Phim nước ngoài kể lại câu chuyện đơn giản bằng thủ pháp nghệ thuật đầy đặn phức tạp. Còn phim ta thì ngược lại, câu chuyện phức tạp trong khi lối kể chuyện lại giản đơn dễ dãi do họ hiếm cơ hội làm phim nên khi làm là trút hết vốn sống, bức xúc được tích luỹ bao năm vào dung lượng ít ỏi của tác phẩm…”. Anh chia sẻ ý kiến này như thế nào?

- Đó cũng là ý kiến cá nhân của chị Việt Linh thôi chứ chúng ta chưa đủ trình độ để đánh giá một trào lưu. Phương pháp kể chuyện trong điện ảnh như biển cả, mênh mông vô cùng, đâu chỉ đơn giản như vậy.

- Một trong những vấn đề được quan tâm rất lớn năm 2007 là LHP VN lần thứ 15. Vấn đề “hậu giải thưởng” cũng um sùm trên các phương tiện thông tin đại chúng cũng như trong giới làm nghề. Ý kiến của anh thế nào?

- Những nhà làm phim có bản lĩnh thì không ai đặt hoàn toàn số phận, sự nghiệp nghệ thuật của mình vào tay một ban giám khảo duy nhất. Ở LHP này có giải, ở LHP khác trắng tay, đó là điều rất đỗi bình thường.

Có rất nhiều ban giám khảo, khán giả cũng là một phần trong số đó và tôi nghĩ đạt được thành công ở thành phần này mới là quan trọng nhất. Mục đích làm phim đâu cứ là phải giành giải, nếu chỉ giành giải thì quá tầm thường.

- Anh nghĩ thế nào về vấn đề kiểm duyệt của ta hiện nay?

- Đừng đổ lỗi cho khâu kiểm duyệt. Tôi hiện nay cũng đang làm phim và cũng phải đối mặt với vấn đề này nhưng hội đồng kiểm duyệt cao nhất, khó khăn nhất mà tôi muốn vượt qua chính là khán giả. Chính các thành viên của hội đồng duyệt trước hết cũng là một khán giả. Họ là những khán giả đầu tiên, chinh phục họ cũng là chinh phục những khán giả khác.

- Nhưng ở Hàn Quốc, sau khi phá bỏ hàng rào kiểm duyệt năm 1988, điện ảnh Hàn Quốc đã phát triển vượt bậc. Anh nghĩ sao?

- Nền điện ảnh của Hàn Quốc khác với chúng ta rất nhiều, họ đã đi trước chúng ta khá lâu, cơ cấu xã hội cũng vậy. Ở nước ta hiện nay, tình trạng dân trí cũng như quan trí vẫn chưa đủ điều kiện để áp dụng những mô hình kiểm duyệt của quốc gia này hay quốc gia khác, cần phải có thời gian nghiên cứu, cẩn trọng.

Thời điểm nào, áp dụng cái gì cho hợp lý chứ đừng đổ lỗi cho kiểm duyệt. Những thành viên của Hội đồng kiểm duyệt, họ hiểu nhiệm vụ và có trách nhiệm của mình.

(Theo Thế Giới Điện Ảnh)