Lý An và con đường đến vinh quang

LHP Mill Valley tuần qua chứng kiến sự tôn vinh đạo diễn gốc Đài Loan. Khi tác phẩm đầu tay "Pushing Hands" ra mắt, phần lớn rạp chiếu của Mỹ từ chối giới thiệu, còn bây giờ, những bộ phim của ông được ca tụng tại các lễ trao thưởng uy tín nhất thế giới.

LHP chiếu lại 10 chuyện phim về cuộc đời ông, khiến đạo diễn 52 tuổi như sống lại thời tuổi trẻ, từ những ngày còn sống ở Đài Loan, học tập và đi lính.

Lý An sinh trưởng ở một tỉnh nông nghiệp phía nam Đài Loan. Gia đình ông vốn rất trọng giáo dục nên con cái được cha mẹ hướng cho học văn hóa và nghệ thuật Trung Quốc kỹ càng, đặc biệt là thư pháp. Lý An học ở một trường trung học mà cha ông từng làm hiệu trưởng. Được kỳ vọng sẽ vào đại học, nhưng sau hai lần thi trượt, ông chọn học cao đẳng nghệ thuật và tốt nghiệp năm 1975.

Người làm nên Brokeback Mountain tâm sự: “Tôi là người khá bảo thủ về mặt văn hóa, nên ban đầu, tôi chẳng hề học để nói tiếng Anh cho lưu loát. Chỉ sau khi làm phim Sense and Sensibility (1995), tôi mới bắt đầu học những câu chào hỏi bằng tiếng Anh đầu tiên. Thật thương cho những diễn viên phải làm việc cùng tôi lúc đó”.

Giờ đây, ông được cả thế giới biết đến như một vị đạo diễn điện ảnh tài ba, nhưng ít ai biết, niềm đam mê đầu đời của ông là sân khấu chứ không phải phim ảnh. Khi đến New York với vốn tiếng Anh cực kỳ hạn chế, ông không thể diễn xuất nên đành chuyển sang làm đạo diễn sân khấu. Lý An hiểu rõ rằng, để tạo được bước đột phá trong nền văn hóa phương Tây này, cái ông cần là duy trì bản sắc Á Đông. Ông nói: “Người phương Tây luôn tìm kiếm sự mâu thuẫn và đẩy nó lên đỉnh điểm, còn phương Đông thì đi tìm sự hài hòa”. Thế nhưng, sau một thời gian làm sân khấu và phát hiện ra, ở lĩnh vực này, diễn viên là tâm điểm, còn đạo diễn ít ai biết tới, ông chuyển sang học ngành điện ảnh tại ĐH New York. “Chỉ qua bài vỡ lòng về điện ảnh, tôi đã biết là mình đi đúng hướng. Nếu bạn không biết nói tiếng Anh mà vẫn có thể đạo diễn phim Lý trí và tình cảm của Jane Austin thì bạn sẽ hiểu, chẳng gì là không thể thực hiện trong ngành này”.

Mất 6 năm trời học hành, Lý An mới được rờ tới tác phẩm đầu tiên. Quãng thời gian đó, có hai điều thay đổi cuộc đời ông: một là gặp James Schamus, kịch tác gia, nhà sản xuất, thậm chí là trợ lý của ông trong tất cả các dự án. Hai là giải nhất trong cuộc thi sáng tác kịch bản ở Đài Loan, giúp ông kiếm được một món tiền kha khá để làm Pushing Hands. Tác phẩm này không được mấy đón chào ở Mỹ, nhưng nó thành công lớn tại Đài Loan với 8 đề cử tại LHP Kim Mã.

Cả 3 phim đầu tay của Lý An Pushing Hands, The Wedding Banquet và Eat Drink Man Woman, đều là những phim gia đình có nội dung về cộng đồng người Mỹ gốc Hoa sống ở New York. Lý An tự nhận là ở các tác phẩm đó, bóng dáng con người ông hiện lên rất rõ, nếu không phải là cá tính, trải nghiệm của chính Lý An thì là của cha mẹ, anh chị em của ông. Ngay cả cậu con trai 6 tuổi của Lý An cũng tham gia một vai trong Pushing Hands.

Không theo một đạo giáo nào, nhưng Lý An nói: “Đạo Phật rất có ý nghĩa với tôi, tôi rất hay thiền và chiêm nghiệm khá nhiều điều từ đạo này".

Kỳ Anh