Lịch sử phim câm (2)

Sau chiến tranh thế giới thứ nhất, phim câm của Mỹ thống trị thị trường thế giới. Pháp không còn giữ vị trí độc tôn, nhưng vẫn là trung tâm lý luận điện ảnh. Phim câm phát triển mạnh mẽ từ năm 1925 và rơi vào thoái trào kể từ khi phim có âm thanh ra đời.

Tại Đức

Trong thập niên đầu sau chiến tranh, công nghiệp điện ảnh Đức phát triển mạnh mẽ nhất ở châu Âu, bất chấp sự xâm nhập của phim Mỹ và ảnh hưởng của những tài năng nổi tiếng đến từ Hollywood. Mặc dù phim Đức mang tính thương mại, các nhà làm phim nước này vẫn quan niệm rằng điện ảnh là một loại hình nghệ thuật, tức là phải mang lại một sự chú ý đặc biệt trong không gian nghe nhìn, truyền đạt nội dung tới người xem thông qua nghệ thuật quay phim, ánh sáng, dựng cảnh. 

Do vừa trải qua chiến tranh, giới làm phim Đức chủ trương sản xuất những bộ phim thật đặc biệt, vượt qua sự thù địch chiến tranh để thâm nhập thị trường thế giới. Chủ nghĩa biểu hiện (Expressionism), một trào lưu nghệ thuật sử dụng những hình tượng bóp méo có chủ định để diễn tả cảm xúc, đã ảnh hưởng đến những tác phẩm nổi tiếng sau chiến tranh của điện ảnh Đức.

Tại Liên bang Xô viết

Năm 1917, chế độ Sa Hoàng sụp đổ sau cuộc cách mạng tháng Mười vĩ đại do những người Bôn-sê-vít lãnh đạo, nước Nga từ đây đổi tên thành Cộng hòa xã hội chủ nghĩa liên bang Xô Viết. Với những sự kiện như vậy, các nhà làm phim trẻ ở Xô Viết hăng hái thiết lập một loại hình nghệ thuật điện ảnh mới dựa trên lý tưởng cách mạng. Phim câm ở Nga trở nên đáng chú ý vì sự kết hợp giữa chính trị với những quan niêm mới về mỹ học. Những tác phẩm của các nhà làm phim như Sergey Eisenstein, Dziga Vertov và Eisenstein tiếp tục đặt ra câu hỏi đầy thách thức về mối quan hệ giữa nghệ thuật và chính trị, trước hết là những tranh cãi gay gắt trong nước.

Tại Pháp

Điện ảnh Pháp không còn nắm giữ vị trí độc tôn trên thế giới sau chiến tranh, thậm chí tồn tại một cách chật vật. Các nhà lý luận điện ảnh Pháp đặt ra các hạn định như "photogenie" và "cinegraphie" để diễn tả cách nhìn của họ về điện ảnh, theo đó phim phải làm nổi bật những hình ảnh hơn là sử dụng các rạp chiếu phim để truyền đạt những hành động kịch tính. Những lý luận này nhanh chóng được áp dụng cho hầu hết các bộ phim ngắn.

Giai đoạn lớn mạnh của phim câm

Đến 1925, Mỹ đã có một nền công nghiệp phim rộng lớn và phim do nước này sản xuất vẫn thống trị thị trường thế giới. Đối thủ đáng gờm nhất của Mỹ là Đức và Nhật, mặc dù phim của Nhật chủ yếu dành cho thị trường trong nước. Coi phim là sản phẩm văn hóa vật thể quan trọng, nhiều nước đã đầu tư rất nhiều tiền của vào các dự án điện ảnh. Trong suốt thời gian này, điện ảnh đã trở thành ngành công nghiệp mang tính quốc tế, thể hiện ở làn sóng di chuyển liên tục trên phạm vi toàn cầu của diễn viên, đạo diễn, nhà sản xuất, chuyên gia âm thanh ...

Khi số lượng phim được sản xuất mỗi năm ở Hollywood và những nơi khác trên thế giới đạt tới hàng trăm, nhu cầu phân chia chúng theo các thể loại (genres) ra đời. Những thể loại đầu tiên là hài kịch (Comedy), viễn Tây (Western), thần thoại (Mystery), kinh dị (Horror), lãng mạn (romance), kịch melo (melodrama - melody), và chiến tranh (War). Chúng có thể được biến thể hoặc kết hợp với thể loại khác.

Sự xuất hiện của phim tài liệu câm

Phim về những sự kiện có thật từng gây chú ý trong những ngày đầu của điện ảnh, nhưng sau này lại bị lãng quên bởi lấn lướt của những phim thương mại trong hai thập niên đầu của kỷ 19. Thể loại này dần dần được thay thế bởi những phim thời sự - tập hợp nhiều đoạn phim ngắn được biên tập từ các đoạn tin tức. Phim thời sự trở thành một chương trình được chiếu phổ biến trong các rạp chiếu phim từ đầu thập niên 30 và được biết đến nhiều hơn dưới tên "Phim tài liệu". Chúng được sản xuất nhằm mục đích giáo dục hay tuyên truyền trong chiến tranh.

Trong suốt thời gian này, các nhà làm phim Mỹ tiếp tập trung khai thác những đề tài về thế giới xung quanh, đưa hình ảnh về con người, địa danh chưa từng được biết đến lên màn ảnh. Những nhà làm phim nổi tiếng ở châu Âu, đặc biệt là tại Nga và Pháp, cũng bắt đầu để ý đến thể loại phim tài liệu. 

Minh Quân