Lịch sử phim câm (1)

Ngay từ buổi bình minh của điện ảnh, các nhà sản xuất phim đã liên tục tìm tòi để có thể ghép âm thanh vào phim, nhưng chẳng có biện pháp nào tỏ ra hiệu quả. Mãi tới cuối thập niên 20, phim có tiếng mới bắt đầu xuất hiện.

Hầu hết phim được sản xuất trong thập niên 20 không có tiếng. Chúng được chiếu với phần đệm của đàn piano hay organ, thỉnh thoảng có cả người dẫn truyện hay những diễn viên đứng sau màn ảnh. Khi phim truyện dài (sử dụng ít nhất 4 cuộn phim, thời gian tối thiểu là 40 phút) trở thành chuẩn trong khoảng những năm 1910 các rạp chiếu lớn thuê hẳn một ban nhạc lồng âm thanh cho phim. Đương nhiên, họ chỉ chơi những bản nhạc được viết dành riêng cho bộ phim đó.

Cho đến tận Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914-1918), các nhà làm phim châu Âu vẫn thống trị thị trường phim của thế giới. Pháp được xem như là nước dẫn đầu trong sản xuất phim, mặc dù các nước châu Âu khác như Đan Mạch hay Italy cũng đóng một vai trò quan trọng. Thế rồi chiến tranh (chủ yếu diễn ra ở châu Âu) đã phá vỡ những thành quả của điện ảnh của lục địa già. Với sự sụp đổ nhanh chóng của các hãng xuất khẩu phim ở châu Âu, một số nơi khác như Mỹ Latin đã nhanh chóng vươn lên. Nhưng các công ty Mỹ nhanh chân hơn cả. Phim của Mỹ được sản xuất theo chiến lược từng được áp dụng ở châu Âu nhưng với chi phí thấp hơn nhiều. Vì thế mà tới thập niên 20, phim sản xuất từ Mỹ chiếm 3/4 tổng số phim trên toàn thế giới.

Trước chiến tranh thế giới thứ nhất, các nhà làm phim Mỹ đã để lại dấu ấn ở thể loại hài kịch và thần thoại. Các nhà làm phim Mỹ lại bắt đầu tụ tập về nam California, tại khu vực ngoại ô Hollywood, Los Angeles. Từ đây Hollywood trở thành một biểu tượng đầy quyến rũ, còn điện ảnh đã trở thành một ngành giải trí phổ biến.

Griffith David Wark được mệnh danh là The Father of the Motion Picture (Cha đẻ của phim ảnh). Ông đã đưa điện ảnh từ thời kỳ One-reelers trong buổi đầu sang một kỷ nguyên thống trị của Hollywood. Khởi nghiệp trong vai trò diễn viên, tới năm 1908 ông trở thành giám đốc của American Mutoscope & Biograph Company tại thành phố New York. Trong khoảng thời gian từ 1908 tới 1913, ông sản xuất gần 500 phim.

Năm 1915, Griffith phát hành The Birth of A Nation - bộ phim về cuộc nội chiến Mỹ (1861-1865). Với thời lượng gần 3 giờ, bộ phim gây sửng sốt cho khán giả bởi những cảnh quay hoành tráng. Với tác phẩm này, Griffith trở thành người đặt nền móng vững chắc trong quá trình biến điện ảnh thành một bộ môn nghệ thuật.

Trước thời của Griffith, phim chỉ là những đoạn ngắn, chủ yếu là tình tiết, còn diễn xuất và công đoạn biên tập hầu như không được quan tâm. Phim của Griffith thường xuyên được chiếu trong thời gian dài, luôn có tình tiết kịch tính, cao trào, với những nhân vật sống động và được sản xuất trình độ kỹ thuật cao. Ông còn là người đưa ra những ý tưởng nổi tiếng trong lịch sử điện ảnh như: quay cận cảnh (close-up); sự mờ dần (fade-out, một hình thức chuyển đổi các cảnh khác nhau trong phim, cảnh đầu sẽ dần dần mờ đi và cảnh sau xuất hiện); chiếu lại (cutback) hoặc hồi tưởng (flashback, nhằm làm cho tình tiết và cách xây dựng nhân vật dễ hiểu hay để giới thiệu những cảnh có thời gian về trước).

Năm 1920, cùng với các diễn viên Douglas Fairbanks, Mary Pickford và Charlie Chaplin, Griffith thành lập United Artists Corporation nhằm sản xuất những bộ phim truyện. Phần lớn phim mà hãng sản xuất là phim câm, trừ một số tác phẩm cuối cùng như Lady of the Pavements (1929), Abraham Lincoln (1930) và The Struggle (1931). Mặc dù có âm thanh, những phim này vẫn thất bại về mặt doanh thu.

Bất chấp những đột phá của Griffith và nhiều nhà làm phim, hài kịch vẫn là thể loại chủ yếu của phim câm. Sau những phim không có nội dung và hài kịch có nội dung khiếm nhã, một phong cách mới có tên slapstick đã nổi lên trong giai đoạn này. Mack Sennett, một diễn viên, đạo diễn phim hài với Griffith, đã thành lập một công ty mới có tên Keystone vào năm 1912. Công ty này đã góp vai trò quan trọng trong việc phát triển thể loại slapstick và sản sinh ra một diễn viên huyền thoại: vua hề Charlin Chaplin.

Minh Quân