Thế nào là 'phim độc lập'?

Phim độc lập (Independent films hay Indies) chỉ những bộ phim Mỹ làm bên ngoài kinh đô điện ảnh Hollywood, không do hệ thống studio Hollywood thực hiện.

Các ý kiến còn rất khác nhau: “Biến tướng dễ nhận thấy nhất là phim độc lập không còn liên quan gì nhiều đến kinh phí làm phim, cho dù đa phần phim độc lập có kinh phí thấp. Trong vài năm trở lại đây, có những phim được đầu tư lên đến 50 triệu USD. Các hãng phim độc lập như Miramax cũng thành công trong dòng phim chủ lưu Mỹ và được các nhà đầu tư chiều chuộng, đến nỗi có nhiều người tự hỏi, nếu nói Miramax là hãng phim độc lập thì độc lập về cái gì?”, tiến sĩ Peter Brunette, giáo sư nghiên cứu phim ảnh tại Đại học Wake Forest ở North California nói. Ông dẫn chứng bằng các bộ phim mới như Garden State, Tarnation và You Can’t Count On Me Independent. Ray Carney, giáo sư Đại học Boston phụ trách mục “The Independent Film Pages” tại trang web www.cassavetes.com bổ sung thêm: “Giống như đề cử Oscar, thương hiệu độc lập làm cho phim dễ bán hơn, vì có sự háo hức của cả người mua phim lẫn khán giả, để xem bộ phim đưa ra được một cái gì mới, so với dòng phim chủ lưu. Khi đó, từ độc lập được xem là vũ khí kinh doanh của một nền “văn hoá điện ảnh” hoàn toàn khác với nền “văn hoá điện ảnh” quen thuộc.

Theo Carney thì trong các điển hình xuất sắc của thể loại phim độc lập có các nhà làm phim Su Friedrich, Mark Rappaport, Charles Burnett và Todd Haynes. “Người ta ít nghe về họ vì họ ở sau hậu trường, ko bước ra ánh sáng. Cũng không có ai bỏ tiền ra quảng cáo tên tuổi cho họ. Nhưng họ thuộc số người chống khuôn mẫu, thách thức sự thống trị của Hollywood”, ông nói.

Dĩ nhiên, các nhà làm phim độc lập cũng có cách định nghĩa khác về công việc của mình. Emmanuel Levy là tác giả cuốn sách Cinema of Outsiders đã sưu tập một loạt ý kiến về vấn đề này, trong đó James Mangold, đạo diễn Heavy. Ông nói: “Phim độc lập là cách các nhà làm phim có tư duy tự do phản ứng trước lề thói đo ni đóng giày trong điện ảnh. Họ muốn phá bỏ một lần và tất cả những quy ước nhàm chán cũ, mà mục đích chính là câu khán giả.

Các nhà làm phim độc lập xem trọng việc thể hiện ý tưởng và cách làm phim của mình hơn là vì lợi nhuận và sự tán dương của các nhà phê bình. Nancy Savoca, đạo diễn bộ phim độc lập Household Saints thì đề cập đến vấn đề tài chính trong phim độc lập: “Đối với phim độc lập, kinh phí không đến trước mà phát sinh trong quá trình làm phim từ cái mốc rất thấp. Phần phát sinh thêm cũng chỉ để phục vụ cho ý đồ của đạo diễn”. Kevin Smith, đạo diễn của Clerks và Dogma bổ sung: “Định nghĩa về phim độc lập chỉ nên gói gọn trong câu hỏi đơn giản: Phim có được làm trong xưởng phim Hollywood không? Nếu không thì đó là phim độc lập”.

Điện ảnh độc lập ra đời khi nào?

Nhưng điều nhập nhằng giữa “độc lập” và “chủ lưu” là ở chỗ, ngày càng có nhiều studio Hollywood mọc thêm những vòi bạch tuộc mang danh “độc lập” phục vụ cho mình. Những chiếc vòi này không can thiệp vào việc làm phim, mà chỉ giữ trọng trách phát hiện và phát hành những bộ phim độc lập, thậm chí rót cả kinh phí cho nó, với điều kiện là phim phải kèm cả logo của studio. Có những phim đôc lập được tiếp thị mạnh và được đón nhận nhiều đến nỗi người ta nghĩ chúng là sản phẩm Hollywood giả danh.

Năm 2004, một trong 2 bộ phim được bàn tán nhiều nhất là phim tài liệu độc lập Fahrenheit 911 của đạo diễn Michael Moore. Phát hành phim là hãng nhỏ Mỹ IFC Films, nhưng trợ vốn cho nó là Miramax (nay đã biến tướng thành công ty con của gã khổng lồ Walt Disney Pictures) và hãng Dog Eat Dog Films của Michael Moore.

The Passion of The Christ, bộ phim độc lập ăn khách thứ 4 trong năm 2004 cũng là do hãng phim nhỏ Newmarket Films đưa lên màn bạc Mỹ và vốn sản xuất đến từ hãng nhỏ Icon Productions của diễn viên Mel Gibson, sau khi các studio Hollywood từ chối tài trợ vì nghi ngờ khả năng hái ra tiền của nó.

Trong khi một số người cho rằng, nền điện ảnh độc lập ra đời từ năm 1920 và 1930 là sản phẩm của các nhà làm phim Mỹ gốc Phi phục vụ cho tầng lớp khán giả đặc biệt, thì số khác nêu bộ phim Shadows của John Cassavetes thực hiện tại Mỹ nhưng bên ngoài hệ thống studio vào cuối thập niên 50 là bộ phim độc lập đầu tiên. Shadows ảnh hưởng đến nhiều thế hệ các nhà làm phim Mỹ sau này, kể cả những đạo diễn lừng danh như Martin Scorsese và Steven Soderbergh.

Số khác nữa lại tin rằng, điện ảnh độc lập hình thành khi kinh tế Mỹ gặp khó khăn vào những năm 1950, 1960 khiến nhiều bộ phim buộc phải làm bên ngoài hệ thống chủ lưu Hollywood và được thực hiện bởi những người yêu nghề nhưng ít tiền. Tuy nhiên, có một số nhà nghiên cứu đưa cả yếu tố “muốn có sự đổi mới” vào yếu tố kinh tế trong việc tạo lực đẩy cho phim độc lập, mà đại diện rõ nhất là bộ phim độc lập Sex, Lies, And Videotape do Miramax sản xuất và được đón chào nồng nhiệt, một phần là vì sự mới mẻ của nó trong cách thể hiện. Sau bộ phim này, từ độc lập đụơc dán cho nhiều bộ phim khác. Ai cũng muốn làm, muốn phân phối và xem phim độc lập, trong đó có cả các studio lớn Hollywood. Bất ngờ, phim độc lập trở thành cái mốt thời thượng của nền công nghiệp điện ảnh Mỹ và có người thu được bộn tiền nhờ nó.

Một số đại diện tiêu biểu của phim độc lập:

(Theo Thế Giới Điện Ảnh)