(Đường về nhà) Đạo diễn  :  Diễn viên  :  Sản xuất  :  Kịch bản  :  Thể loại  :  Xuất bản  :  2001 Độ dài  :  95 phút

Những giá trị văn hóa truyền thống được gài đặt khéo léo trong một bộ phim về câu chuyện tình cảm động mà giản dị. Với bàn tay tài tình của Trương Nghệ Mưu, tác phẩm đã đoạt giải Gấu bạc tại LHP Berlin năm 2000 và giải Khán giả bình chọn tại LHP Sundance năm 2001.

Bộ phim mở đầu là hình ảnh doanh nhân Luo Yusheng từ thành phố trở về làng quê ở phía Bắc Trung Quốc trong cơn bão tuyết. Cả cánh đồng tuyết, núi tuyết, con đường trắng xóa tuyết lạnh. Về đến nhà, anh được thông báo cha mình đã chết, và điều quan trọng mà trưởng thôn muốn bàn bạc là mẹ anh nhất quyết muốn đám tang diễn ra theo đúng nghi thức truyền thống, tức là người chết phải được khiêng quan tài, trong khi cha anh mất ở một nơi khá xa quê nhà.

Khiêng quan tài từ thành phố về làng đã là một việc khó khăn, lại khiêng trong tình trạng bão tuyết dữ dội, trong khi đám trai làng phần lớn đều đã lên thành phố làm ăn. Ban đầu, Luo Yusheng cũng muốn thuyết phục mẹ đưa cha về bằng xe, nhưng trước sự kiên quyết của thân mẫu, anh đã nhìn nhận lại. Và anh tưởng nhớ về câu chuyện tình của cha mẹ mình.

Ngày ấy, làng quê anh thậm chí chưa có trường học. Một ngày, một thày giáo trẻ đến nơi này dạy học. Ai ai trong làng cũng hân hoan, đặc biệt là Zhao Di, cô gái quê xinh nhất làng lập tức để ý đến thày giáo trẻ. Ngày thày dạy bài học đầu tiên, cô cứ đứng ngó nghiêng phía ngoài, kiễng chân lên để nhìn cho rõ. Làng có hai giếng nước, giếng cũ rất xa chẳng mấy ai dùng, nhưng kể từ khi thày giáo xuất hiện, cô gái đã chọn con đường dài, những mong đi qua nhà thày. Rồi khi thày cùng các em đi học về, cô lại nép sau những tán cây nhìn thày đi qua đầy ngưỡng mộ...

Và rồi cơ hội đã đến với cả hai người khi thày giáo đến nhà cô gái ăn cơm (mỗi ngày thày đến ở một nhà). Hôm ấy, cô gái mặc chiếc áo đẹp nhất, đứng làm duyên ở cửa chờ thày đến. (Sau này, Luo Yusheng được cha kể lại rằng, hình ảnh mẹ anh đứng chờ trước cửa mãi không bao giờ phai trong tâm trí ông). Mới ăn bữa trưa, nhưng Zhao Di đã tìm hiểu về món ăn ưa thích của thầy là bánh bao, để phục vụ bữa chiều. Không may, do có việc gấp phải về thành phố, thày giáo Luo Changyu phải giã biệt trước khi dùng cơm chiều. Thày chỉ kịp đến thông báo cho Zhao Di và tặng cô một chiếc cặp tóc với lời hứa sẽ trở lại…

Nghĩ lại mối tình đẹp của cha mẹ, và sự cống hiến hết mình của cha cho sự nghiệp giáo dục của làng, Luo Yusheng quyết tâm tổ chức ma chay theo đúng nghi thức truyền thống. Anh chấp nhận bỏ tiền thuê trai làng khác khiêng linh cữu, nhưng cuối cùng, chẳng ai lấy một xu tiền công. Họ đều biết ơn người thầy đầu tiên trong đời họ. Không chỉ có người làng, rất nhiều doanh nhân từ thành phố cũng trở về trong điều kiện bão tuyết để đưa thày đến nơi an nghỉ.

The Road Home gây ấn tượng khá mạnh mẽ trong lòng người xem dù truyện phim rất đơn giản. Trương Nghệ Mưu thực sự biết sử dụng những góc quay đẹp để thể hiện những rung cảm từ cái nhìn đầu tiên của một cô gái quê. Tình yêu thật mãnh liệt, nhưng không hề có cảnh nóng nào, thậm chí chẳng có đến một nụ hôn. Cũng như những tác phẩm khác của đạo diễn họ Trương, âm nhạc hiện diện trong phim không nhiều, nhưng giai điệu được đặt đúng nơi đúng chỗ. Cả những tiếng động cũng được thể hiện rất gợi, tiếng nước nhỏ giọt trong giếng, tiếng củi khô lép bép, tiếng bước chân trên cỏ nghe sột soạt. Không ngoa khi một nhà thơ Trung Quốc ca ngợi, cả đời người chỉ cần xem một phim, và phim đó hẳn là The Road Home. Bản thân Trương Nghệ Mưu cũng thừa nhận, Đường về nhà là một kho cảm xúc để con người nhìn nhận lại những giá trị truyền thống đích thực.

Bộ phim dựa trên tiểu thuyết Remembrance của tác giả Shibao, bắt đầu và kết thúc bằng thời điểm hiện tại nhưng lại là câu chuyện của quá khứ. Nếu như hình ảnh hiện tại chỉ là những thước phim đen trắng, thì câu chuyện tình quá khứ lại mang màu sắc rất sống động. Liệu có phải trời u ám ảm đạm trước cái chết của người thày giáo, hay cuộc đời con người còn đọng lại là những năm tháng tình yêu tươi đẹp?

Kỳ Anh