Đạo diễn  :  Diễn viên  :  Sản xuất  :  Kịch bản  :  Thể loại  :  Xuất bản  :  2004 Độ dài  :  214 phút

Xuyên tạc lịch sử, bôi nhọ vĩ nhân, lệch lạc trong cách thể hiện vấn đề đồng tính là những nhận xét mà giới phê bình và khán giả dành cho tác phẩm của đạo diễn Oliver Stone. Bộ phim làm dấy lên làn sóng phản đối ở nhiều nước, đặc biệt là Hy Lạp và Iran.

Chào đời vào ngày 20/7/356 trước Công nguyên, Alexander (Colin Farell) là con trai vua Philip đệ nhị xứ Macedon và người vợ thứ tư - công chúa Olympias (Angelina Jolie) xứ Epirote. Macedon gắn bó với Hy Lạp trên nhiều phương diện: văn hóa, lịch sử, kinh tế, văn hóa, chính trị. Alexander được đào tạo bài bản ngay từ nhỏ dưới sự dạy dỗ của của Aristotle, nhà triết học nổi tiếng của Hy Lạp cổ đại. Cậu được học các môn khoa học, văn học, y khoa, triết học, võ thuật, nghệ thuật quân sự và thuật hùng biện.

Cả vua Philip (Val Kilmer) và Olympias đều yêu quý Alexander, nhưng cuộc sống vợ chồng của họ không được tốt đẹp. Vì thế, vị đại đế tương lai bị giằng xé giữa tình cảm của ông bố cuồng bạo, nhiều tham vọng với bà mẹ có lối sống tâm linh bí ẩn nhưng cũng chất chứa nhiều dã tâm. Mối quan hệ giữa vua Philip và Olympias càng trở nên xa cách kể từ khi ông lấy người vợ thứ năm, công chúa Cleopatra Eurydice xứ Macedon, vào năm 339 trước Công nguyên. Vì Cleopatra là người Macedon chính gốc, trong khi Olympias tới từ xứ Epirote nên đứa con tương lai của Cleopatra và Philip sẽ là người nối ngôi hợp pháp của xứ Macedon. Mối quan hệ giữa Alexander và vua cha cũng trở nên căng thẳng từ đó.

Năm 338 trước Công nguyên, Alexander giúp cha giành thắng lợi trong cuộc hành quân đàn áp sự nổi dậy của Athena và Thebes – hai thành bang tự trị của Hy Lạp. Đội kỵ binh do hoàng tử xứ Macedon dẫn đầu tiêu diệt hoàn toàn đạo quân Thánh chiến Thebes vốn được coi là bất khả chiến bại. Vua Philip nhìn thấy ở người con trai bóng dáng của một vị quân vương dũng mãnh trong tương lai. Ông hoàn toàn yên tâm khi nghĩ tới việc trao ngai vàng cho Alexander.

Khi Alexander bước vào tuổi 20, một sự kiện đau thương đã làm thay đổi hoàn toàn cuộc đời cậu. Để đưa con trai lên ngôi báu, vương phi Olympias tổ chức ám sát chồng ngay trong đám cưới của một trong các công chúa. Sau cái chết của Philip, quân đội suy tôn Alexander lên làm vua mới. Di sản mà Philip để lại cho con trai là toàn bộ thành bang Hy Lạp và tham vọng thống trị thế giới. Nhân dịp Macedon có biến động lớn, hai thành bang Athena và Thebes lại nổi dậy đòi quyền tự trị. Alexander đệ tam nhanh chóng khuất phục hai thành bang này mà không cần tổ chức bất kỳ trận đánh nào.

Sau khi thống nhất các thành bang Hy Lạp cổ đại, mùa xuân năm 334 trước Công nguyên, Alexander đệ tam dẫn đầu đại quân quân Hy Lạp tấn công đế quốc Ba Tư (gồm Iraq, Iran, Thổ Nhĩ Kỳ, Afghanistan và nhiều quốc gia Tây Á ngày nay) của hoàng đế Darius đệ tam. Khí phách của vị vua trẻ đã tạo nên tinh thần quật khởi và ý chí chiến đấu quyết tử trong lòng tướng sĩ. Chỉ bằng một trận đánh, quân Hy Lạp đập tan quân đồn trú của Darius đệ tam ở Tiểu Á. Alexander tiến thẳng tới thủ đô Babylon của Ba Tư. Nơi ấy trở thành trái tim của đế chế do Alexander thiết lập.

Alexander tiếp tục chinh phục Anatolia, Syria, Ai Cập, Phoenicia, Bactria, Lưỡng Hà, Gaza và mở rộng bờ cõi của ông tới tận vùng đất Punjab của Ấn Độ. Để tăng cường số lượng binh sĩ, Alexandros thực hiện một chính sách hòa hợp: ông đưa cả những người ngoại quốc (không phải người Hy Lạp hay người Macedon) vào chính quyền và quân đội. Hoàng đế khuyến khích hôn nhân giữa quân của mình với người nước ngoài và chính ông cũng lấy vợ ngoại quốc. Tuy nhiên, sau 12 năm chinh chiến liên miên, binh lính Hy Lạp không còn mặn mà với việc đánh nhau mà muốn trở về nhà. Vì thế mà khi được lệnh vượt sông Hyphasis để tấn công Ấn Độ, binh sĩ của ông đã nổi loạn …

Bộ phim về một trong những vị hoàng đế vĩ đại nhất trong lịch sử nhân loại gây thất vọng cho người xem ngay trong buổi công chiếu đầu tiên bởi những sai lệch về mặt lịch sử. Alexander đại đế là nhân vật lịch sử có ảnh hưởng vô cùng to lớn trong thời kỳ Hy Lạp cổ đại. Ông được xếp ngang hàng với Napoléon Bonaparte, Julius Caesar và Thành Cát Tư Hãn - những nhà chiến lược quân sự vĩ đại nhất trong lịch sử. Giống như Thành Cát Tư Hãn, ông chưa bao giờ thất bại trong các trận đánh quyết định và thiết lập một đế chế trải dài từ Nam Âu, Trung Á, Tây Á tới tận Bắc Phi.

Những cuộc viễn chinh của Alexander góp phần thúc đẩy giao lưu văn hóa, kinh tế giữa Hy Lạp cổ đại với phương Đông. Thế nhưng bộ phim dường như không quan tâm tới việc tái hiện những thành quả mà Alexander đệ tam để lại cho hậu thế. Thay vào đó, nó chỉ khai thác những chi tiết nhỏ nhặt trong cuộc sống riêng tư của ông, trong đó có nhiều vấn đề mang tính hư cấu như tình dục đồng giới, đố kỵ với tướng sĩ. Những chi tiết ấy khiến những người chưa biết nhiều về Alexander có thể hiểu sai về ông, nhà chiến lược quân sự đã vẽ lại bản đồ thế giới cổ đại.

25 luật sư Hy Lạp dọa kiện đạo diễn Oliver Stone và hãng Warner Bros. vì tội phản ánh sai lệch lịch sử. Yannis Varnakos, người đứng đầu nhóm luật sư, yêu cầu Warner Bros. để hàng chữ sau trong phần giới thiệu phim: “Bộ phim được xây dựng dựa trên một câu chuyện hư cấu, hoàn toàn không phải cuộc đời thật của Alexander đại đế”.

Người Mỹ cũng tẩy chay Alexander vì cho rằng bộ phim có quá nhiều cảnh tình dục đồng giới – điều mà đa số khán giả cho rằng không hợp lý trong bối cảnh cổ đại. Chính đạo diễn Oliver Stone cũng cay đắng thừa nhận rằng những cảnh sex giữa các đấng mày râu trong phim đã dấy lên làn sóng phản đối trong khán giả và đó là nguyên nhân khiến doanh thu ở khu vực Bắc Mỹ không được như mong đợi (hơn 34 triệu USD).

Các sử gia cũng bày tỏ ý kiến phản đối đối với “những méo mó về lịch sử” trong Alexander. Chẳng hạn, trong phim, Alexander và binh sĩ của ông đẩy lui quân Ba Tư sau một trận đánh duy nhất. Nhưng trên thực tế, Alexander phải tiến hành vô số trận chiến trước khi chiến thắng hoàng đế Darius đệ tam của Ba Tư. Trong phim, quân Ba Tư là tập hợp của những kẻ ô hợp, vô kỷ luật, tham làm và thậm chí không có đồng phục thống nhất. Theo những tài liệu cổ, quân Ba Tư có đồng phục, luôn hành quân theo hàng lối và duy trì kỷ luật cực kỳ nghiêm ngặt nên chiến đấu rất hiệu quả.

Ở ngoài đời, vua Philip đệ nhị là vị vua thông thái, có công thống nhất các thành bang Hy Lạp nhưng bị ám sát bởi một viên quan từng được ông tin tưởng. Trên màn ảnh, ông trở thành kẻ khát máu, tính khí thất thường, luyến ái nam và bị người vợ thứ tư sát hại. Alexander qua đời ở tuổi 33 vì bạo bệnh, nhưng đạo diễn Oliver Stone lại để khán giả nghĩ rằng, ông chết vì bị đầu độc.

Hãng Warner Bros không thua lỗ khi bỏ ra 155 triệu USD để rồi thu về hơn 167 triệu USD (trên toàn thế giới). Tuy nhiên, phản ứng gay gắt của dư luận, đặc biệt là ở Hy Lạp và Iran, giúp hãng này rút ra nhiều bài học quý giá.

Minh Quân