Đạo diễn  :  Diễn viên  :  Sản xuất  :  Kịch bản  :  Thể loại  :  Xuất bản  :  1962 Độ dài  :  227 phút

Một sĩ quan Anh được cử tới Trung Đông trong Đại chiến thế giới lần thứ nhất để giúp người Ảrập chống lại người Thổ. Anh trở thành mắt xích quan trọng liên kết các bộ lạc Ảrập với nhau, tạo nên sức mạnh đánh bại quân Thổ.

Bộ phim đưa khán giả tới Cairo trong Đại chiến thế giới lần thứ nhất. Cùng với các đế quốc ở châu Âu, người Ảrập và người Thổ cũng bị cuốn vào cuộc chiến. Dryden, giám đốc phụ trách Cục Ảrập của quân đội Anh, phái trung úy T.E. Lawrence (Peter O’Toole) tới Ai Cập để hỗ trợ người Ảrập - dưới sự lãnh đạo của hoàng thân Feisal (Alec Guinness) - chống lại người Thổ, đồng minh của quân Đức. Lawrence được chọn vì anh am hiểu phong tục và lối sống của tộc người Bedouin - những người Ảrập sống du cư trên sa mạc.

Điểm dừng chân đầu tiên của Lawrence là căn cứ của một sherif (quý tộc Ảrập) tên là Ali (Omar Sharif). Người dẫn đường của Lawrence bị lính của Ali giết vì dám uống nước trong giếng khi không được phép. Khi tới căn cứ của Feisal, Lawrence gặp chỉ huy trực tiếp của anh, đại tá Brighton (Anthony Quayle). Brighton lệnh cho Lawrence bí mật đánh giá tình hình lực lượng của Feisal rồi lặng lẽ rút lui. Nhưng Lawrence quên ngay những chỉ thị đó khi gặp Feisal.

Sau cuộc gặp ít ngày, quân Feisal thua một trận lớn. Brighton khuyên Feisal rút lui, nhưng Lawrence lại khuyên vị hoàng thân tấn công vào Aqaba – thành phố quan trọng nằm ở phía nam Jordan. Nếu chiếm được được Aqaba, quân của Feisal sẽ kiểm soát được một hải cảng quan trọng, cho phép họ nhận được hàng tiếp tế của quân Anh dễ dàng. Với cách bố trí phòng thủ của quân Thổ tại Aqaba thì việc tấn công bằng đường biển là rất khó khăn. Lawrence cho rằng Feisal nên tấn công trên bộ. Gần Aqaba là nơi sinh sống của bộ lạc Howeitat hùng mạnh. Nếu bộ lạc này ủng hộ Feisal thì việc chiếm Aqaba trở nên dễ như trở bàn tay. Lawrence thuyết phục Feisal cho mình chỉ huy 50 người vượt qua sa mạc Nefud – nơi được cho là không thể vượt qua với bất kỳ ai, kể cả người Bedouin - để thuyết phục bộ lạc Howeitat ủng hộ hoàng thân. Ali quyết định cho Lawrence mượn quân của ông ta và cùng vượt sa mạc Nefud với anh.

Sang phía bên kia, Lawrence gặp Auda abu Tayi (Anthony Quinn), thủ lĩnh bộ lạc Howeitat, và thuyết phục ông chống lại người Thổ. Kế hoạch của Lawrence suýt đổ bể khi một thuộc hạ của Ali giết chết một chiến binh của Auda vì thù hằn cá nhân. Để giữ hòa khí với bộ lạc Howeitat , Lawrence buộc phải tuyên bố rằng chính anh sẽ xử tử tên thuộc hạ của Ali. Sau đó, liên minh Howeitat – Lawrence tràn vào Aqaba và chiếm thành phố.

Lawrence quay lại Cairo, thông báo với Dryden và chỉ huy mới của quân Anh, tướng Allenby (Jack Hawkins), về chiến thắng của mình. Trên đường đi, Daud chết khi rơi vào vùng cát lún. Lawrence được thăng hai cấp lên hàm thiếu tá, đồng thời được quân Anh cấp tiền và vũ khí để ủng hộ người Ảrập. Lawrence hỏi tướng Allenby rằng liệu quân Anh có trao trả đất đai cho người Ảrập sau khi quân Thổ bị đánh bại hay không. Vị tướng trả lời mập mờ rằng chỉ có các chính trị gia mới là người quyết định điều đó. Tới lúc này thì Lawrence lờ mờ nhận thấy rằng quân Anh dường như chỉ muốn lợi dụng người Ảrập.

Lawrence phát động một cuộc chiến tranh du kích. Các chiến binh của anh làm nổ tung nhiều tàu hỏa và quấy rối quân Thổ ở mọi nơi. Một phóng viên chiến trường người Mỹ tên Jackson Bentley (Arthur Kennedy) đã làm cho Lawrence trở nên nổi tiếng khắp thế giới bằng một loạt bài nói về anh. Mùa đông tới gần, nhiều bộ lạc trở về nơi sinh sống khiến cho số chiến binh trong đội quân của Lawrence giảm đáng kể. Trong một trận càn của quân Thổ, quân của Lawrence bị đánh bật khỏi căn cứ. Anh cùng với hơn 20 chiến binh, trong đó có Ali, chạy tới thành phố Dara và bị quân Thổ bắt sống. Lawrence bị tra tấn dã man, rồi bị ném ra ngoài đường. Quá khiếp đảm với những gì đã trải qua, anh quyết từ bỏ cuộc chiến và quay trở lại với cuộc sống bình thường.

Nhưng rồi ý định của Lawrence chẳng thành. Khi về tới thành phố Jerusalem, Allenby thuyết phục anh chỉ huy một đội quân Ảrập tấn công thủ đô Damacus của Syria. Lawrence đồng ý. Quân Anh thắng lớn và truy kích quân Thổ tới tận thành phố Tafas. Với khẩu hiệu “Chẳng cần tên tù nào hết”, anh ra lệnh giết hết tù binh Thổ.

Các bộ lạc Ảrập thành lập một hội đồng để quản lý Damacus. Nhưng họ chỉ là những bộ lạc riêng lẻ, không phải là một quốc gia. Không đủ khả năng duy trì hệ thống điện, viễn thông, nước và thường xuyên xung đột với nhau, chẳng bao lâu sau các bộ lạc đã rời bỏ Damacus. Quân Anh tiếp quản thành phố. Lawrence được thăng lên hàm đại tá và trở về Anh. Anh không thể ngờ được rằng, một mối nguy hiểm chết người đang đợi chờ mình ở quê nhà ...

Sau khi về Anh, T.E. Lawrence thực đã qua đời trong một vụ tai nạn xe máy. Trước đó, ông đã hoàn thành cuốn tiểu thuyết "The Seven Pillars of Wisdom" và "Revolt in The Desert" - tường thuật lại những gì ông đã chứng kiến và trải qua trong chiến tranh. Tuy nhiên, Lawrence chỉ tặng cuốn "The Seven Pillars of Wisdom" cho 120 người. Sau khi ông mất, cuốn sách mới được phát hành rộng rãi.

Vào năm 1926, một hãng phim đề nghị Lawrence cho dựng một bộ phim về cuộc đời ông, nhưng ông không đồng ý do bị ám ảnh bởi những cảnh tra tấn hãi hùng mà ông từng trải qua. Mãi tới năm 1960, khi Lawrence qua đời, người em trai của ông đã đồng ý bán bản quyền dựng phim về anh trai dựa trên cuốn tiểu thuyết "Revolt in The Desert".

Lawrence of Arabia được tạp chí Entertainment Weekly xếp thứ 18 trong danh sách 100 bộ phim hay nhất mọi thời đại. Còn vai Lawrence do Peter O'Toole đảm nhận được tạp chí Premiere xếp thứ nhất trong danh sách 100 vai diễn xuất sắc nhất mọi thời đại. Phim được đề cử tới 10 giải Academy vào năm 1963 và giành được 7 giải. Năm 1998, Viện American Film xếp nó vào vị trí thứ 5 trong danh sách 100 phim hay nhất mọi thời đại. Năm 1999, trong một cuộc thăm dò ý kiến, khán giả Anh xếp Lawrence of Arabia vào vị trí thứ 3 trong 100 phim xuất sắc nhất. Năm 2004, Lawrence of Arabia đứng thứ 8 trong danh sách 100 phim hay nhất tại Anh của tạp chí Total Film. Trong một cuộc thăm dò ý kiến gần đây với đối tượng là các đạo diễn, bộ phim được bình chọn là 10 bộ phim xuất sắc của mọi thời đại.

Ban đầu, đạo diễn David Lean muốn diễn viên Albert Finney vào vai Lawrence. Nhưng sau đó Sam Spiegel, giám đốc sản xuất, quyết định chọn Peter O'Toole. Alec Guinness - đóng vai hoàng thân Feisal - rất thích đóng vai Lawrence nhưng Sam Spiegel từ chối vì cho rằng ông quá già. Sam Spiegel cũng từng nghĩ tới việc giao cho tài tử lừng danh Marlon Brando đảm nhận vai Lawrence, nhưng rồi sau không hiểu sao ý định này không thành.

Nhiều cảnh trong bộ phim từng thực sự diễn ra ở ngoài đời. Một số diễn viên trong phim có ngoại hình và khuôn mặt gần giống với nhân vật mà họ thủ vai. Cảnh Lawrence bị tra tấn được dàn dựng một cách trung thực từ cuốn "The Seven Pillars of Wisdom" của ông.

Phần lớn những chuyển động trong phim đều diễn ra từ trái sang phải. David Lean cho biết ông cố tình làm như thế để người xem cảm nhận được rằng bộ phim là một cuộc hành trình.

Lawrence of Arabia được khởi quay vào ngày 15/5/1961 và hoàn thành vào 20/10/1962. Những cảnh trên sa mạc được quay ở Jordan, Morocco và Tây Ban Nha. Robert Bolt - người viết kịch bản - từng bị bắt giam tại Tây Ban Nha do tham gia vào một cuộc biểu tình ủng hộ giải trừ vũ khí hạt nhân. Sự việc khiến quá trình quay bị gián đoạn mất 3 tháng.

Peter O'Toole tiết lộ, 20 năm sau khi Lawrence of Arabia được phát hành, ông mới xem trọn vẹn bộ phim lần đầu tiên.

Việt Linh